Anormal Sesler ve Titreşimler

Aracımda ilk defa "tık tık" diye bir ses duyduğumda radyoyu kapatıp camı açmış, sonra da üç gün boyunca o sesin peşine düşmüştüm. Sonunda çıkan şey, bagajdaki gevşek kriko takımıydı. O günden beri bir prensibim var: araç sesi ve titreşim konusunda panik yapmadan önce sistematik dinlemek gerekiyor. Çünkü sesler yalan söylemez; yanlış yorumlayan biz oluruz.

Aşağıda kendi deneyimimle oturttuğum bir teşhis sırası var. Servise gitmeden önce bunları uygularsanız, en azından ustaya "şurada, şu hızda, şu koşulda oluyor" diyebilirsiniz. İnanın bu cümle hem paranızı hem zamanınızı korur.

Adım Adım Ses ve Titreşim Teşhisi

1. Sesi bir "koşula" bağlayın. Ben not defteri tutuyorum. Ses ne zaman çıkıyor: motor soğukken mi, ısındıktan sonra mı? Rölantide mi, gaz verirken mi? Direksiyon çevirirken mi, fren yaparken mi? Kasis geçerken mi? Bu dört soruya cevap verdiğinizde olasılıkların yarısı daha o anda eleniyor.
2. Hız–devir ayrımını yapın. Bu, benim en çok işime yarayan test. Sabit hızda giderken vitesi boşa alıp motoru serbest bırakın (güvenli, düz bir yolda). Ses devirle azalıyorsa kaynak motor tarafındadır: kayış, gergi rulmanı, buji ateşleme sorunu, egzoz. Ses hızla devam ediyorsa iş tekerlek, rulman, lastik ya da aktarma organlarındadır.
3. Rölantide kaputu açıp dinleyin. Motor çalışırken metal bir tornavidanın sapını kulağınıza, ucunu şüpheli parçanın gövdesine dayamak eski ama işleyen bir yöntem. Alternatör, devirdaim, gergi rulmanı gibi dönen parçaların rulman sesi böyle çok net duyulur. Fanı ve hareketli parçaları unutmayın; elinizi asla oynayan kayışa yaklaştırmayın.
4. Titreşimin geldiği koltuğu belirleyin. Titreşimi direksiyonda hissediyorsanız problem ağırlıklı olarak ön takımda: balanssız ön lastik, çarpmış jant, aşınmış rotil, fren diski çarpıklığı. Titreşim koltuktan ve zeminden geliyorsa arka lastikler, aktarma mili veya motor takozlarına bakılır. Sadece frende titreşim varsa ilk bakılacak yer disk ve balatadır.
5. Hız bandını not edin. 90–110 km/s arasında ortaya çıkıp azalan bir titreşim neredeyse her zaman lastik balansıdır. Hız arttıkça sürekli büyüyen ve dönüşlerde ton değiştiren uğultu poyra rulmanıdır. Rulman sesinin klasik testi: geniş bir daire çizin; sağa dönerken artıyorsa sol taraftaki rulmandan, sola dönerken artıyorsa sağ taraftakinden şüphelenin.
6. Kasis testi yapın. Boş bir yolda düşük hızda kasisten geçin. "Tak tak" sesi geliyorsa süspansiyon: amortisör üst yatağı, viraj demiri burcu ya da rotil. Ses tek taraftan geliyorsa aracı sallayarak (bastırıp bırakarak) ön ucu test edin; yaylanma sönmüyorsa amortisör ömrünü tamamlamış olabilir. Şasi ve süspansiyon kontrolü konusunu ayrıca ele aldığımız yazıda bu testlerin detayı var.
7. Soğuk çalıştırmadaki sesleri ayrı değerlendirin. Sabah ilk çalıştırmada birkaç saniye süren tıkırtı yağ basıncının oturmasıyla ilgilidir; uzuyorsa yağ seviyesi ve yağ kalitesine bakın. Ciyaklama sesi genellikle V kayışı ya da gergi rulmanıdır ve nem varsa daha belirgin çıkar.
8. Rölanti titremesini ateşleme tarafından okuyun. Araç rölantide sarsılıyor, gaz verince düzeliyorsa aklıma ilk gelen bujiler ve hava filtresidir. Tek silindir tekliyorsa titreşim ritmik ve serttir. Yakıt filtresi tıkanmışsa yüklenmede boğulma hissi eşlik eder. Bu ikisini eleyene kadar motor takozuna para harcamam.
9. Egzozdan gelen sesleri elle bulun. Motor soğukken egzoz hattını lastik eldivenle tutup sallayın. Askı lastiği kopmuşsa şasiye vurma sesi verir; kaynak yerinde delik varsa sesin tonu boğuklaşır ve gaz verirken içeriye titreşim biner.
10. Elenmeyenleri yazıp servise gidin. "Sadece 100 km/s üstünde, direksiyonda, sağa dönünce artıyor" demek ustanın işini yarıya indirir. Ben artık cep telefonuyla sesin videosunu da çekiyorum; kabin içinde çekilmiş 10 saniyelik bir kayıt bazen çok şey anlatıyor.

En Sık Yapılan Hatalar

• Müziği açıp sesi görmezden gelmek. Rulman sesi kendini iyileştirmez; ilerledikçe hem tehlikeli hem pahalı hale gelir.
• Titreşimi hemen balansa yıkmak. Balans para olarak en ucuz çözüm olduğu için ilk oraya gidiliyor, ama jant çarpıklığı veya aşınmış rotil varsa balans birkaç yüz kilometre sonra bozulur.
• Tek bir belirtiyle karar vermek. Fren titremesi hem diskten hem de gevşek bijondan olabilir. Bijon torkunu kontrol etmek beş dakika, disk değişimi ise bambaşka bir bütçe.
• Lastik basıncını atlamak. Düşük ve dengesiz hava basıncı hem uğultu hem titreşim yapar. Ses avına çıkmadan önce dört lastiği kontrol etmek en ucuz teşhis adımıdır.
• Yağ ve sıvı seviyelerine bakmamak. Metalik tıkırtıların bir kısmı düşük yağ seviyesinden çıkar. Motor sıvılarını kontrol etmek, sesin kaynağını aramaya başlamanın ön koşulu.
• Yeni parça takılınca sesin geçeceğini varsaymak. Parça değişti ama ses aynıysa teşhis yanlıştı; ikinci bir parça daha almak yerine baştan dinlemeye dönmek gerekir.

Hızlı Referans Tablosu